Veel mensen bereiden zich praktisch voor op een operatie. Ze regelen vervoer, nemen vrij van werk en zorgen dat ze nuchter zijn op de dag van de ingreep. Maar wat vaak vergeten wordt, is dat een operatie ook een grote lichamelijke belasting vormt.
Onder normale omstandigheden lijkt een dagelijkse inname van ongeveer 100–200 mg vitamine C voldoende voor optimale bloed- en weefselspiegels. Tijdens periodes van lichamelijke belasting — zoals operaties, infecties, intensieve sportbelasting of roken — stijgt het verbruik van vitamine C echter aanzienlijk. Onderzoek laat zien dat vitamine C-spiegels tijdens ziekte en herstel vaak dalen, waardoor de behoefte tijdelijk hoger kan liggen.
Tijdens een operatie ontstaat daarnaast gecontroleerde weefselschade. Het lichaam moet daarna herstellen van ontsteking, wondgenezing en soms tijdelijk verlies van spierkracht of conditie. Dat herstelproces begint niet ná de operatie, maar al ervoor.
De voedingstoestand waarmee iemand een operatie ingaat, speelt daarbij een belangrijke rol.
Het lichaam heeft bouwstoffen nodig
Na een operatie schakelt het lichaam over op herstel. Voor dat herstel zijn voldoende bouwstoffen nodig: eiwitten, vitamines, mineralen en energie. Toch blijken tekorten verrassend vaak voor te komen. Denk aan lage vitamine C- en vitamine D-spiegels of een onvoldoende eiwitinname — allemaal essentiële factoren voor goed herstel.
Een recente Australische studie liet zien dat bijna één op de vier opgenomen patiënten een vitamine C-tekort had. Tekorten kwamen vaker voor bij mannen en bij patiënten met ondervoeding of een verhoogd risico daarop. Vooral bij ernstig zieke patiënten en IC-patiënten werden lage vitamine C-spiegels regelmatig gezien.
Daarnaast zien we een verhoogd risico op tekorten bij mensen met:
• chronische stress
• overgewicht of diabetes
• hogere leeftijd
• weinig groente- en fruitinname
• roken
• langdurige vermoeidheid
• intensieve sportbelasting
Je kunt je dus gezond voelen of er gezond uitzien, terwijl het lichaam toch niet optimaal voorbereid is op herstel.
Vitamine C: meer dan alleen goed voor wondgenezing
Vitamine C is een essentiële voedingsstof die het lichaam niet zelf kan aanmaken. We zijn dus volledig afhankelijk van voeding om voldoende vitamine C binnen te krijgen.
Hoewel groente en fruit nog steeds belangrijke bronnen van vitamines en mineralen zijn, suggereren verschillende studies dat de nutriëntendichtheid van sommige voedingsmiddelen de afgelopen decennia is afgenomen. Daarnaast is vitamine C gevoelig voor opslag, transport, verhitting en langdurige bewaring. Hierdoor kan de daadwerkelijke inname lager zijn dan veel mensen denken.
Vitamine C speelt een belangrijke rol bij herstelprocessen in het lichaam, met name bij wondgenezing, bindweefselherstel en het opvangen van oxidatieve stress. Een goede vitamine C-status vóór een operatie lijkt daarom belangrijk voor optimaal herstel.
De bekendste functie van vitamine C is de rol bij collageenvorming. Collageen is een belangrijke bouwstof voor huid, bindweefsel, bloedvaten, pezen en botten. Tijdens wondgenezing is collageen essentieel voor het herstel en de stevigheid van nieuw gevormd weefsel. Zonder voldoende vitamine C verloopt deze aanmaak minder efficiënt en kan de kwaliteit van het herstel afnemen.
Een vitamine C-tekort staat al jarenlang bekend om verschijnselen zoals kwetsbare huid, bloedend tandvlees en slechte wondgenezing.
Oxidatieve stress en herstel
Vitamine C werkt daarnaast als krachtige antioxidant. Tijdens een operatie ontstaat tijdelijk meer lichamelijke stress en ontstekingsactiviteit. Daarbij komen zogenaamde vrije radicalen vrij: stoffen die in kleine hoeveelheden normaal zijn, maar in grotere hoeveelheden schade kunnen veroorzaken aan cellen en weefsels.
Antioxidanten zoals vitamine C helpen deze schadelijke stoffen als het ware “weg te vangen” en ondersteunen zo het herstelproces. Dat lijkt vooral belangrijk in huid en bindweefsel, waar vitamine C in relatief hoge concentraties aanwezig is.
Omdat vitamine C betrokken is bij wondgenezing, ontstekingsregulatie en het beperken van oxidatieve stress, stijgt de behoefte van het lichaam tijdens herstel na een operatie. Onderzoek laat zien dat vitamine C-spiegels na operaties regelmatig dalen, vooral bij mensen met een verhoogd risico op tekorten, zoals rokers, mensen met diabetes of patiënten met een verminderde voedingstoestand.
Vitamine C en herstel onder lichamelijke stress
Vitamine C lijkt daarnaast méér te doen dan alleen collageenvorming ondersteunen.
Er zijn aanwijzingen dat het ook betrokken is bij:
Er zijn aanwijzingen dat het ook betrokken is bij:
• activatie en groei van fibroblasten: de cellen die nieuw bindweefsel en wondherstel aanmaken
• vorming van nieuwe bloedvaten
• bescherming van zenuwweefsel
• regulatie van ontstekingsprocessen
• vermindering van schade aan cellen en weefsels door stress- en ontstekingsreacties
• ondersteuning van botvorming en bindweefselherstel
Interessant is dat onderzoek naar vitamine C rondom operaties niet alleen effecten laat zien op wondgenezing.
In studies bij hartoperaties werd vitamine C geassocieerd met:
• minder hartritmestoornissen
• minder oxidatieve stress
• kortere IC-opnames
• minder beademingstijd
Ook binnen de orthopedie en pijnbehandeling zijn interessante resultaten gevonden. Verschillende studies laten zien dat vitamine C rondom operaties mogelijk samenhangt met:
• minder postoperatieve pijn
• minder opioïdgebruik
• sneller functioneel herstel
• mogelijk een lager risico op CRPS (Complex Regionaal Pijn Syndroom) na orthopedische ingrepen
Het precieze werkingsmechanisme is waarschijnlijk multifactorieel. Vitamine C lijkt invloed te hebben op oxidatieve stress, ontstekingsreacties, zenuwfunctie, collageenvorming en mogelijk ook op lichaamseigen stoffen die betrokken zijn bij pijnregulatie.
Vitamine C en het immuunsysteem
Vitamine C speelt daarnaast een belangrijke rol in het immuunsysteem. Het ondersteunt verschillende afweercellen die betrokken zijn bij ontstekingsreacties, wondgenezing en bescherming tegen infecties. Ook helpt vitamine C de huid en slijmvliezen — belangrijke natuurlijke barrières van het lichaam — gezond te houden.
Tijdens lichamelijke stress, zoals een operatie of infectie, stijgt het verbruik van vitamine C. Daardoor kunnen vitamine C-spiegels dalen op momenten dat het lichaam juist extra behoefte heeft aan herstel en afweer.
Onderzoek laat zien dat een vitamine C-tekort samenhangt met een verminderde afweer en een grotere gevoeligheid voor infecties. Tegelijkertijd lijkt een goede vitamine C-status belangrijk voor optimaal functioneren van herstel- en immuuncellen.
Herstel draait om het totaalplaatje
Tijdens mijn opleiding leerde ik van mijn opleider om patiënten minimaal vier weken vóór een operatie te laten starten met vitamine C, naast Arnica. Destijds werd daar regelmatig kritisch naar gekeken, omdat de wetenschappelijke onderbouwing beperkt was.
In de praktijk merkte ik echter dat veel patiënten het prettig vinden om zelf ook actief bij te dragen aan een goed herstel. Inmiddels verschijnt er steeds meer onderzoek naar de rol van voedingstoestand, vitamine C, oxidatieve stress en herstel rondom operaties.
Supplementen alleen zorgen natuurlijk niet voor een succesvol herstel. Het lichaam herstelt het beste wanneer meerdere factoren op orde zijn:
• voldoende eiwitinname
• goede slaap
• beweging waar mogelijk
• stoppen met roken
• stabiele bloedsuikers
• voldoende vitamines en mineralen
• een goede conditie vóór de operatie
Een operatie is niet alleen een technische ingreep, maar ook een vorm van gecontroleerde lichamelijke stress. De voedingstoestand waarmee iemand een operatie ingaat, beïnvloedt hoe het lichaam herstelt.
Niet iedereen heeft hoge doseringen supplementen nodig. Maar een lichaam met tekorten herstelt meestal minder efficiënt.
De literatuur die in dit artikel genoemd wordt, vormt slechts een kleine selectie van de studies die hierover inmiddels beschikbaar zijn.
Literatuur
• Carr AC, Maggini S. Vitamin C and Immune Function. Nutrients. 2017;9(11):1211.
• Sarathy M et al. Effect of vitamin C on postoperative pain in patients undergoing lower limb surgery. JEMTAC. 2025.
• Pullar JM, Carr AC, Vissers MCM. The Roles of Vitamin C in Skin Health. Nutrients. 2017;9(8):866.
• Bechara N et al. A Systematic Review on the Role of Vitamin C in Tissue Healing. Antioxidants (Basel). 2022 Aug 19;11(8):1605.
• Moores J. Vitamin C: A Wound Healing Perspective. Wound Care. 2013.
• Thaler R et al. Vitamin C Epigenetically Controls Osteogenesis and Bone Mineralization. Nature Communications. 2022.
• Athanasiou A et al. Preoperative and Postoperative Administration of Vitamin C in Cardiac Surgery Patients.Annals of Medicine and Surgery. 2024.
• Han G et al. Effect of Perioperative Single Dose Intravenous Vitamin C on Pain After Total Hip Arthroplasty.Journal of Orthopaedic Surgery and Research. 2024.
• Mędrzycka-Dabrowska W et al. Vitamin C as an Adjuvant Analgesic Therapy in Postoperative Pain Management.Journal of Clinical Medicine. 2025.
• Lal Bhardwaj R et al. Foods. 2024.
• Golder J et al. The Prevalence, Risk Factors, and Clinical Outcomes of Vitamin C Deficiency in Adult Hospitalised Patients. Nutrients. 2025.