Overslaan naar inhoud

Veelgestelde vragen 

over lichaams-identieke hormoontherapie



Lichaams-identieke hormonen zijn hormonen die qua structuur identiek zijn aan de hormonen die het lichaam zelf aanmaakt, zoals oestrogeen, progesteron en testosteron. Ze worden gebruikt om hormonale tekorten of disbalansen aan te vullen, bijvoorbeeld rond de overgang.

Lichaams-identieke hormonen worden gemaakt uit plantaardige grondstoffen, vaak afkomstig uit soja of wilde yam. In het laboratorium worden deze stoffen zorgvuldig omgezet tot hormonen met exact dezelfde moleculaire structuur als de hormonen die het lichaam zelf aanmaakt, zoals estradiol en progesteron. Daardoor zijn ze bio-identiek: identiek aan lichaamseigen hormonen.

Lichaams-identieke hormonen hebben dezelfde moleculaire structuur als lichaamseigen hormonen. Sommige oudere synthetische hormonen wijken hiervan af. Dit kan invloed hebben op werking, bijwerkingen en metabole effecten.


Hormoontherapie kan helpen bij onder andere opvliegers, slaapproblemen, vermoeidheid, stemmingswisselingen, gewrichtsklachten, vaginale droogheid, libidoverlies, verminderde belastbaarheid of herstel en gewichtstoename rond de buik.

Hormoontherapie speelt meestal een rol rondom de perimenopauze en menopauze, vaak tussen de 40 en 60 jaar. Sommige vrouwen krijgen al op jongere leeftijd hormonale klachten.

Ja. Veel vrouwen ervaren al klachten in de perimenopauze, terwijl de menstruatie nog aanwezig is. Juist in deze fase kunnen hormonale schommelingen klachten geven.

Klachten zoals vermoeidheid, slecht slapen, stemmingsveranderingen of gewichtstoename kunnen hormonaal gerelateerd zijn, maar hebben vaak meerdere oorzaken. Daarom kijken we niet alleen naar hormonen, maar ook naar voeding, stressbelasting, slaap, herstel, beweging en metabole gezondheid.

Nee. Hormoontherapie beschermt niet tegen zwangerschap.

Hormonen beïnvloeden vetverdeling, spiermassa, eetlust, insulinegevoeligheid en energieverbruik. Hormoontherapie alleen is meestal geen “afslankbehandeling”, maar kan wel bijdragen aan beter herstel, slaap, energie en metabole balans.

Nee. Het doel is niet “jong blijven”, maar het ondersteunen van kwaliteit van leven, functioneren, herstel en hormonale balans wanneer daar een medische indicatie voor is.

Absoluut. Voeding, krachttraining, slaap, stressreductie, alcoholgebruik en herstel hebben grote invloed op hormonale gezondheid. Hormoontherapie werkt vaak het beste als onderdeel van een bredere aanpak.


Voor veel vrouwen kan lichaams-identieke hormoontherapie veilig en effectief zijn, mits goed begeleid en afgestemd op persoonlijke risicofactoren. Leeftijd, medische voorgeschiedenis, timing van starten en de toedieningsvorm spelen hierbij een belangrijke rol.

Transdermale vormen zoals gels en pleisters lijken een lager risico op trombose te geven dan orale oestrogeentabletten.

Het verband tussen hormoontherapie en borstkanker is complex en hangt samen met meerdere factoren zoals type hormonen, duur van gebruik en persoonlijke risicofactoren.

Bij bepaalde vormen van borstkanker, (actieve) trombose of longembolie, onverklaard vaginaal bloedverlies of ernstige leverziekten is extra voorzichtigheid nodig.


Volgens Nederlandse en Britse richtlijnen is uitgebreid bloedonderzoek vóór start van hormoontherapie niet standaard noodzakelijk bij iedere vrouw. De diagnose overgang of perimenopauze wordt meestal klinisch gesteld, op basis van leeftijd, veranderingen in de menstruatiecyclus en klachten.

In sommige situaties kan aanvullend bloedonderzoek wel waardevol zijn, bijvoorbeeld om meer inzicht te krijgen in: hormonale balans, schildklierfunctie, glucosehuishouding, cholesterol, vitamine- en ijzerstatus enandere factoren die klachten kunnen beïnvloeden

Bij bestaande leverziekte, gebruik van medicatie die de lever beïnvloedt of bij orale oestrogeentabletten kan het daarnaast belangrijk zijn de leverfunctie te controleren.
Niet iedere vrouw heeft standaard uitgebreid bloedonderzoek nodig. Dit wordt individueel afgestemd op klachten, medische voorgeschiedenis en persoonlijke risicofactoren.

Een traject bestaat meestal uit intake, analyse van leefstijl en klachten, eventueel bloedonderzoek en een persoonlijk behandelplan. Na het starten van de hormoontherapie vindt na 4 weken en na 3 maanden nog een herhaalconsult plaats om te horen hoe het gaat en het eventueel bijstellen van de dosering.

Nee. Hormoontherapie hoort maatwerk te zijn. Iedere vrouw heeft een andere hormonale situatie, levensfase, belastbaarheid en medische achtergrond.

Dosering van estradiolgel (oestrogeengel)
Estradiolgel wordt via de huid opgenomen en meestal dagelijks aangebracht. De juiste dosering verschilt per persoon en wordt afgestemd op klachten, levensfase en reactie op de behandeling.

Veelgebruikte startdoseringen zijn: 1 pompje per dag of 2 pompjes per dag

Afhankelijk van effect en klachten kan de dosering later worden aangepast.
Belangrijk om te weten: De opname via de huid verschilt per persoon. Daardoor hebben sommige vrouwen meer of minder gel nodig om hetzelfde effect te bereiken.

Meer gel betekent niet automatisch beter resultaat. Het doel is een dosering te vinden waarbij klachten verbeteren met zo min mogelijk bijwerkingen.

Dosering van progesteroncapsules
Micronized progesterone (zoals Utrogestan) wordt vaak toegevoegd aan oestrogeentherapie bij vrouwen met een baarmoeder. Progesteron helpt het baarmoederslijmvlies te beschermen en ondersteunt hormonale balans. De juiste dosering hangt af van: de hoeveelheid oestrogeen, peri- of postmenopauze, het bloedingspatroon en de gevoeligheid voor progesteron

Continue behandeling (voor postmenopauzale vrouwen)
Dagelijks progesteron: meestal 100 mg per dag met het advies om deze ’s avonds in te nemen
Dit schema wordt vaak gebruikt na de overgang (postmenopauze) met als doel uiteindelijk bloedingsvrij te worden.

Cyclisch schema
Progesteron gedurende een deel van de maand: meestal 200 mg per dag gedurende 12–14 dagen per maand
Dit schema wordt vaker gebruikt tijdens de perimenopauze of bij vrouwen die nog menstrueren. Hierbij kan een maandelijkse bloeding optreden.

Waarom ’s avonds innemen?
Progesteron kan slaperigheid of een ontspannen gevoel geven. Daarom wordt het meestal voor het slapen ingenomen.
Vaginale toepassing: Soms wordt progesteron vaginaal gebruikt, bijvoorbeeld bij bijwerkingen van orale inname, bij aanhoudend bloedverlies of om opname te verbeteren

Waarom progesteron geven bij vrouwen zonder baarmoeder?
Bij vrouwen zonder baarmoeder is progesteron meestal niet noodzakelijk voor bescherming van het baarmoederslijmvlies. Sommige vrouwen gebruiken het toch vanwege mogelijke positieve effecten op slaap, rust, stemming of hormonale balans. De keuze hiervoor wordt altijd individueel afgestemd.

Bij klachten zoals vaginale droogheid, irritatie, vaginale jeuk, pijn bij gemeenschap of terugkerende blaasontstekingen, branderig gevoel bij plassen of aandrangklachten.
Lokale vaginale oestrogenen werken voornamelijk plaatselijk en bevatten meestal een lage dosering hormoon. Daardoor is de opname in het lichaam beperkt.
Vaginale oestrogenen kunnen zelfstandig gebruikt worden of gecombineerd worden met systemische hormoontherapie zoals een gel of pleister
Bij lage doseringen is extra progesteron meestal niet nodig, ook niet bij vrouwen met een baarmoeder.

De behandeling bestaat vaak uit:
• een opstartfase met dagelijks gebruik gedurende ongeveer twee weken
• daarna onderhoudsbehandeling, meestal enkele keren per week
Veel vrouwen merken binnen enkele weken verbetering van droogheid, irritatie en comfort. Bij blaas- of urinewegklachten kan herstel meer tijd vragen.

Mogelijke bijwerkingen zijn gespannen borsten, vocht vasthouden, opgeblazen gevoel, hoofdpijn/ migraine, misselijkheid, gewichtsschommelingen, stemmingsveranderingen en doorbraakbloedingen (oestrogeen) en slaperigheid, duizeligheid en een wattig gevoel (bij progesteron).

Bloedverlies tijdens hormoontherapie
In de eerste maanden van hormoontherapie kunnen tijdelijke spotting of doorbraakbloedingen voorkomen. Dit komt relatief vaak voor terwijl het lichaam zich aanpast aan de hormonale veranderingen. Met name na het starten of aanpassen van de dosering kan dit optreden.

Licht bloedverlies of bruine afscheiding is meestal onschuldig en neemt vaak binnen 3–6 maanden af.
De kans op bloedverlies hangt onder andere samen met: de fase van de overgang, de dosering oestrogeen en progesteron, het type hormoontherapie en eventuele veranderingen in behandeling
Progesteron speelt een belangrijke rol bij het beschermen en stabiliseren van het baarmoederslijmvlies. Daarom is het belangrijk de medicatie volgens voorschrift te gebruiken.
Neem contact op bij hevig en/ of aanhoudend bloedverlies of nieuw bloedverlies nadat u langere tijd geen bloedingen had. Soms kan aanvullend onderzoek nodig zijn, bijvoorbeeld een echo van het baarmoederslijmvlies.

Voeding, slaap, beweging, stressreductie en herstel hebben grote invloed op hormonale gezondheid.

Testosteron wordt vaak gezien als een “mannelijk” hormoon, maar ook vrouwen maken testosteron aan. Het speelt een belangrijke rol bij energie, motivatie, spieropbouw, herstel, stemming en libido.

Tijdens de overgang nemen niet alleen oestrogeen- en progesteronspiegels af, maar ook testosteronwaarden kunnen geleidelijk dalen. Sommige vrouwen merken hierdoor veranderingen in belastbaarheid, herstel of seksuele gezondheid.
Klachten die kunnen passen bij een tekort aan testosteron zijn onder andere:
• verminderd libido
• minder energie of motivatie
• verlies van spierkracht
• verminderd herstel
• afgenomen vitaliteit
• concentratieproblemen
Testosteronsuppletie bij vrouwen wordt meestal pas overwogen wanneer: andere hormonale factoren zijn beoordeeld, leefstijl, slaap en stress zijn meegenomen en de klachten blijven bestaan ondanks optimalisatie van oestrogeen- en progesterontherapie
De behandeling wordt altijd individueel afgestemd en meestal gestart met een lage dosering, vaak in de vorm van een gel of crème. Bij vrouwen worden veel lagere doseringen gebruikt dan bij mannen.
Tijdens behandeling wordt gekeken naar: effect op klachten, testosteronwaarden en eventuele bijwerkingen
Mogelijke bijwerkingen zijn:
• acne of vettere huid
• toegenomen haargroei
• haaruitval
• stemmingsveranderingen
In Nederland bestaat momenteel geen officieel voor vrouwen geregistreerd testosteronpreparaat. Daarom wordt testosteron bij vrouwen meestal in lage doseringen voorgeschreven met behulp van testosterongel. Dit gebeurt zorgvuldig en onder medische begeleiding.
Contra-indicatie voor testosteron suppletie bij vrouwen
Bij vrouwen bestaan minder duidelijke internationale richtlijnen, maar testosteron wordt meestal niet gegeven bij:
• zwangerschap of borstvoeding
• actieve hormoongevoelige maligniteiten
• ernstige leverziekten
• duidelijke androgenisatieklachten zonder goede verklaring
Ook bij vrouwen blijft zorgvuldige begeleiding belangrijk vanwege mogelijke bijwerkingen zoals acne, haaruitval of toegenomen haargroei.
Testosteron speelt bij mannen een belangrijke rol bij spiermassa, energie, herstel, stemming, libido, botgezondheid en cognitief functioneren.

Met het ouder worden kunnen testosteronwaarden geleidelijk afnemen. Daarnaast kunnen factoren zoals chronische stress, overgewicht, slechte slaap, metabole ontregeling of chronische ziekte invloed hebben op de hormoonbalans.
Niet iedere lage testosteronwaarde hoeft behandeld te worden. De combinatie van klachten én herhaald verlaagde bloedwaarden is belangrijk bij het stellen van een diagnose.

Klachten die kunnen passen bij een testosterontekort zijn:
• vermoeidheid
• verminderd libido
• erectieproblemen
• verlies van spiermassa of kracht
• tragere recuperatie
• sombere stemming
• verminderde motivatie of concentratie

Voordat testosteronsuppletie wordt gestart, wordt gekeken naar:
• leefstijl en slaap
• gewicht en metabole gezondheid
• medicatiegebruik
• stressbelasting
• bloedonderzoek (er dient minimaal 2x sprake te zijn van een verlaagde ochtendwaarde van testosteron)

Testosteron kan worden toegediend via gel of injecties. De dosering wordt afgestemd op leeftijd, klachten, bloedwaarden en reactie op behandeling.
Tijdens behandeling zijn regelmatige controles belangrijk, onder andere van:
• testosteronwaarden
• hematocriet
• PSA
• bloeddruk
• cardiovasculaire risicofactoren

Contra-indicatie voor testosteron suppletie bij mannen
• actieve of onbehandelde prostaatkanker
• Verhoogd PSA of afwijkend prostaatonderzoek
• Mannen met borstkanker
• onbehandelde ernstige slaapapneu
• sterk verhoogd hematocriet/ polycythemie
• actieve kinderwens
• bepaalde cardiovasculaire aandoeningen

Medicatie die invloed kan hebben op de testosteronaanmaak
Niet alleen leeftijd, slaap, stress en leefstijl kunnen invloed hebben op testosteronwaarden. Ook verschillende medicijnen kunnen de aanmaak, omzetting of werking van testosteron beïnvloeden.
Medicatie die invloed kan hebben op testosteronwaarden zijn onder andere:
• opioïden (sterke pijnstillers)
• langdurig gebruik van corticosteroïden zoals prednison
• sommige antidepressiva
• bepaalde antipsychotica
• medicatie voor prostaatklachten zoals finasteride of dutasteride
• anabole steroïden
• sommige anti-epileptica
• hormoonremmende therapieën
Testosterongel bij mannen
Bij mannen wordt testosterongel meestal dagelijks op de huid aangebracht, bijvoorbeeld op schouders of bovenarmen.
Startdosering: Een veelgebruikte startdosering is 1 pompje per dag
Afhankelijk van klachten, bloedwaarden en opname via de huid kan de dosering later worden aangepast.
Na 6-12 weken zal een bloedcontrole plaats vinden waarbij gekeken wordt naar testosteron spiegel, hematocriet, PSA. Tevens wordt het effect van de therapie op de klachten ge-evalueerd.
Testosteron kan de aanmaak van rode bloedcellen stimuleren. Hierdoor kan het hematocriet stijgen. Hematocriet is een maat voor het percentage rode bloedcellen in het bloed. Wanneer het hematocriet te hoog wordt, kan het bloed stroperiger of “dikker” worden. Dit kan mogelijk bijdragen aan een verhoogd risico op trombose of andere hart- en vaatproblemen. Daarom worden tijdens testosterontherapie regelmatig controles uitgevoerd
Een verhoogd risico op stijging van het hematocriet bestaat onder andere bij:
• hogere doseringen testosteron
• roken
• slaapapneu
• overgewicht
• uitdroging