Hormoonvervangende therapie staat volop in de belangstelling. Steeds meer vrouwen zoeken informatie over de mogelijkheden van hormoontherapie tijdens de peri- en postmenopauze. Daarbij kom je al snel termen tegen als bio-identiek, lichaamsidentiek, lichaamseigen, natuurlijk en synthetisch.
Opvallend genoeg worden deze begrippen niet alleen op internet en sociale media door elkaar gebruikt, maar ook door zorgverleners, opleiders en experts. Dat maakt het voor patiënten lastig om te begrijpen waar het nu eigenlijk over gaat. Zijn bio-identieke hormonen hetzelfde als lichaamsidentieke hormonen? Zijn ze natuurlijk? Worden ze speciaal voor iedere patiënt gemaakt? En zijn ze wel of niet synthetisch?
Het antwoord is genuanceerder dan vaak wordt gedacht.
De verwarring ontstaat vooral doordat dezelfde woorden in verschillende contexten een andere betekenis hebben. Zo verwijst bio-identiek naar de moleculaire structuur van een hormoon, terwijl lichaamseigen gaat over de oorsprong van het hormoon. Ook het woord synthetisch wordt op twee verschillende manieren gebruikt: chemici bedoelen ermee dat een stof in een laboratorium is gemaakt, terwijl artsen met een synthetisch hormoon meestal een hormoon bedoelen waarvan de chemische structuur afwijkt van het hormoon dat het lichaam zelf produceert.
In deze blog zetten we de belangrijkste begrippen op een rij. Zo wordt duidelijk wat de termen betekenen, waarin ze van elkaar verschillen en waarom het belangrijk is om deze begrippen niet door elkaar te gebruiken. Want een goed gesprek over hormoontherapie begint met een heldere taal.
De belangrijkste begrippen op een rij
1. Lichaamseigen hormonen
Lichaamseigen hormonen zijn de hormonen die door je eigen lichaam worden geproduceerd. Bij vrouwen gebeurt dit voornamelijk in de eierstokken, bij mannen in de testes en bij beide geslachten ook in de bijnieren. Voorbeelden zijn oestradiol, progesteron en testosteron.
Wanneer de hormoonproductie afneemt, bijvoorbeeld tijdens de overgang, kan hormoonsuppletie worden overwogen. De hormonen die je dan gebruikt zijn dus niet lichaamseigen; ze worden van buitenaf toegediend.
2. Lichaamsidentieke hormonen
Lichaamsidentieke hormonen zijn hormonen waarvan de chemische structuur exact gelijk is aan die van de hormonen die ons lichaam zelf produceert.
Deze hormonen worden gemaakt uit plantaardige grondstoffen, zoals sterolen uit wilde yam of soja. De plant bevat niet het uiteindelijke hormoon, maar levert een grondstof die in een laboratorium via meerdere chemische stappen wordt omgezet in bijvoorbeeld oestradiol of progesteron.
Hoewel deze hormonen in een laboratorium worden geproduceerd, is het eindproduct moleculair niet te onderscheiden van het hormoon dat het lichaam zelf maakt.
3. Bio-identieke hormonen
De term bio-identiek betekent precies hetzelfde als lichaamsidentiek. Beide termen verwijzen naar hormonen met een moleculaire structuur die identiek is aan die van het lichaamseigen hormoon.
Het verschil zit dus niet in het hormoon zelf, maar vooral in de gebruikte terminologie. Internationaal wordt meestal gesproken over bio-identical hormones, terwijl in Nederland en België steeds vaker de term lichaamsidentieke hormonenwordt gebruikt. Die laatste term is voor patiënten vaak duidelijker.
4. Op maat gemaakte bio-identieke hormonen (compounded BHRT)
Hier ontstaat veel verwarring.
Sommige apotheken bereiden hormonen speciaal voor één patiënt. De dosering, combinatie of toedieningsvorm wordt dan afgestemd op de individuele situatie. Dit wordt vaak aangeduid als compounded bio-identical hormone therapy (cBHRT).
Doordat deze behandeling jarenlang veel aandacht kreeg, zijn veel mensen gaan denken dat bio-identiek automatisch betekent dat een hormoon speciaal voor hen wordt gemaakt.
Dat klopt niet.
Ook veel geregistreerde geneesmiddelen bevatten bio-identieke of lichaamsidentieke hormonen. Het verschil zit dus niet in het hormoon zelf, maar in de manier waarop het middel wordt bereid en gereguleerd.
5. Natuurlijke hormonen
De term natuurlijk is misschien wel de meest misleidende van allemaal.
Vaak wordt hiermee bedoeld dat de grondstoffen afkomstig zijn uit planten, zoals wilde yam of soja. Het uiteindelijke hormoon komt echter niet rechtstreeks uit de plant. Eerst worden de plantaardige stoffen in een laboratorium omgezet tot oestradiol, progesteron of testosteron.
'Natuurlijk' zegt daarom weinig over het uiteindelijke geneesmiddel en is geen wetenschappelijke term.
6. Synthetische hormonen
Ook het woord synthetisch wordt op twee manieren gebruikt.
Vanuit chemisch oogpunt zijn vrijwel alle hormonen die als geneesmiddel worden gebruikt synthetisch geproduceerd. Ze worden immers in een laboratorium gemaakt.
In de medische praktijk wordt met synthetische hormonen echter meestal gedoeld op hormonen waarvan de moleculaire structuur bewust is aangepast. Hierdoor zijn ze niet identiek aan de hormonen die het lichaam zelf produceert.
Bekende voorbeelden zijn ethinylestradiol en verschillende progestagenen die worden gebruikt in anticonceptiepillen en sommige vormen van hormoontherapie.
Dit onderscheid is belangrijk. Een lichaamsidentiek hormoon kan dus chemisch synthetisch zijn geproduceerd, terwijl de moleculaire structuur toch exact gelijk is aan die van het lichaamseigen hormoon.
Samengevat
Term | Betekenis |
Lichaamseigen hormonen | Hormonen die door het lichaam zelf worden geproduceerd. |
Lichaamsidentieke hormonen | Hormonen met exact dezelfde moleculaire structuur als het lichaamseigen hormoon. |
Bio-identieke hormonen | Internationale benaming voor lichaamsidentieke hormonen. |
Compounded BHRT | Op maat gemaakte bereidingen met lichaamsidentieke hormonen. |
Natuurlijke hormonen | Geen wetenschappelijke term; verwijst meestal naar de plantaardige oorsprong van de grondstof. |
Synthetische hormonen | Hormonen die in een laboratorium zijn gemaakt; in de medische praktijk wordt de term vaak gebruikt voor hormonen met een aangepaste moleculaire structuur. |